Gure herriaren iragana etxean bertan inork ez daki, bertze garai batzuetan nazioarte mailan gailentasuna lortu bazuen ere. Esaterako, bakanek daki Shakespeare dramagile bikainak honako hau idatzirik utzi zuela: “Navarre shall be the wonder of the world” (Nafarroa munduaren lilura izanen da).
Euskarak ez du askazi ezagunik. Oraiko europar hizkuntzetatik zaharrena da, eta iduriz hemen berean sortu zen, bere populua bezala hazi, gutienez duela zenbait mila urte, duda handirik gabe hizkuntza-ama batetik.
2006. urte honetan 750 urte betetzen dira euskal herri batzuen ustezko sorreratik. Agurain, Kanpezu, Tolosa, Segura, Ordizia… Orduko zirkunstantzietan kokatzeko, gogora dezagun mende haren hasieran, 1200. urtean, Gaztelako armadak orduan Nafarroako erreinua zen Euskal Herriko mugei eraso egin ziela eta, kanpaina luze baten ondorioz, lurralde ugari kendu zizkiola.
